شمس الدين محمد بن محمود آملي
467
نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى )
است در اسطرلاب سدسى و سه در ثلثى قسمت كنند بعدد خارج قسمت از نشان اول كه بر مرى كرده باشند در جهت نشان دويم به شمرند آنجا كه برسد مرى بر آنجا نهند و بنگرند تا بر مقنطره مفروض كدام جزو افتاده است از اجزاى حجره آن موضع آفتاب بود . مثالش در اسطرلاب سدسى در صفحه عرض لو فرض كرديم كه آفتاب در 16 درجه نور بود ميان خط 12 و 18 و ارتفاع شرقى كد . پس خط 12 بر مقنطره كد شرقى نهاديم و مرى را نشان كرديم و باز خط دويم يعنى هيجدهم نيز برين مقنطره نهاديم و مرى را نشان كرديم اجراى تعديل ميان هر دو چهار درجه و نيم بود و تفاوت ميان خط اول يعنى 12 ثور و موضع آفتاب كه 16 است چهار بود آن را در اجزاى تعديل ضرب كرديم 18 شد آن را بر 6 كه تفاوت اجزاى منطقه است قسمت كرديم سه بيرون آمد . پس از نشان اول سه جزو بجانب نشان دويم شمرديم آنجا كه رسيد مرى را بر آن نهاديم لا محاله ميان مرى و علامت دويمين يك جزو و نيم مانده باشد و نگاه كرديم تا بر منقطره شرقى كدام جزو بود نشان كرديم تا بوقت حاجت معلوم باشد . اما تعديل مقنطرات چنان باشد كه چون ارتفاع موجود ميان دو مقنطره افتاده باشد موضع آفتاب را بر مقنطره اول نهند و مرى نشان كنند . پس بمقنطرهء دويم نهند و مرى نشان كنند و ميان هر دو نشان را اجزاى تعديل نام نهند . پس تفاوت ميان مقنطره اول و ارتفاع موجود را در اجزاى تعديل ضرب كنند و بر تفاوت ميان هر دو مقنطره كه در اسطرلاب سدسى 6 بود قسمت كنند آنچه بيرون آيد مرى را بعدد آن اجزا از علامت اول چون بجانب علامت دويم گردانند درجه آفتاب بر آن ارتفاع بود كه يافته باشد مثالش در اسطرلاب سدسى بر صفحه لو ارتفاع آفتاب را يافتيم 26 درجه و آنميان مقنطره كد و مقنطره ل بود . موضع آفتاب را بر درجه كد نهاديم و مرى نشان كرديم باز موضع آفتاب را بر مقنطره ل